Eski adıyla izale-i şuyu olarak bilinen ortaklığın giderilmesi davası, paylı (müşterek) veya elbirliği ile mülkiyette bulunan taşınmaz veya taşınır mallar için paydaş/ortaklar arasındaki mülkiyet ilişkisini sona erdirip, ferdi mülkiyete geçmesini sağlayan bir dava türüdür.

Bu yazımızda özellikle uygulamada en sık rastlanan örneği olan; ölüm olayı ile birlikte miras bırakanın malları üzerinde mirasçılar arasında kendiliğinden kurulan “miras ortaklığı” elbirliği ile mülkiyet halinde açılan ortaklığın giderilmesi davasını inceleyeceğiz.

Ortaklığın giderilmesi davasını kimler açabilir?

Mirasçıların, ayrı ayrı tasarrufta bulunamadığı bu tip mülkiyet halinde, mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyerek, ortaklığın giderilmesi davasını açabilir. (TMK md. 642/1). Davalı ise diğer paydaşlar olacaktır. Dolayısıyla  bu davaya diğer tüm mirasçıların da katılmaları gerekmektedir.

Ortaklığın giderilmesi davası hangi mahkemede açılır?

Ortaklığın giderilmesi davası, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer olup, görevli mahkeme ise Sulh Hukuk Mahkemesi’dir. Taşınmazların birden fazla yerde bulunması durumunda, taşınmazlardan herhangi birinin bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılabilir. 

Ortaklığın giderilmesi davası sonunda paylaşım nasıl yapılır?

a) Aynen Taksim Suretiyle Yapılan Ortaklığın Giderilmesi

Mahkeme, dava sonunda Türk Medeni Kanunu’na göre;  ya terekeye dahil mal ve hakların “aynen”  bölüşülmesine, aynen bölünmesi mümkün değil ise “satılarak” bedellerinin paylaşılmasına karar vermektedir. Ancak hakim; HMK gereği tarafların talepleri ile bağlı olup, tarafların ortaklığın aynen taksim yolu ile paylaşımın yapılmasını talep etmemesi halinde hakimin bu şekilde karar vermesi mümkün değildir. Taraflardan birinin aynen taksim yönünde bir talebi var ise, Mahkeme öncelikle imar mevzuatına göre aynen taksimin mümkün olması halinde bu yolu tercih edecektir. Ortaklığın giderilmesi davasında aynen taksim yöntemi kabul olunur ise; dava konusu taşınır veya taşınmaz mal, birbirine denk olacak şekilde parçalara ayrılır. Bölünen parçaların birbirine denk düşmemesi halinde ise eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmaktadır.

b) Satış Yoluyla Yapılan Ortaklığın Giderilmesi 

Ortaklığın giderilmesi davasında davacı ortaklığın satış yolu ile giderilmesini talep etmiş, davalı da bu talebe itiraz etmemiş ise ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilecektir. Tüm paydaşların satışın münhasıran paydaşlar arasında gerçekleştirilmesi konusunda rıza göstermeleri halinde satış, paydaşlar arasında yapılmak zorundadır. Böyle bir kararın olmaması halinde, taşınmaz İcra ve İflas Kanunu hükümlerine uygun şekilde halka açık biçimde satışa çıkarılır. Taşınmazın satışı sonrası, satış bedeli paydaşlara payları oranında dağıtılır. Genel olarak, uygulamada davanın satışla sona erdiği görülmektedir. Söz konusu satış işlemi de, Türk Medeni Kanunu’nun 699/3. maddesi gereğince “açık arttırma yoluyla” yapılmaktadır.

Ortaklığın giderilmesi davası sürecinde danışmak ve bilgi almak istediğiniz tüm konuları, E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak bizlere e-posta veyahut telefonla ulaşarak yöneltebilirsiniz.

SONUÇ

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca paylaşma iki türlü gerçekleşebilmektedir; bunlardan birincisi “malın aynen bölüşülmesi” ikincisi ise “satılarak bedelin bölüşmesi” şeklindedir. Bu konuda hissedarlar bir anlaşmaya varır ise mahkeme bu talep doğrultusunda ortaklığın giderilmesine karar verebilir. Öte yandan bu hususta ortaya çıkabilen anlaşmazlıkların baş göstermesi durumunda taraflardan birinin ortak malın aynen bölüşülmesini talep etmesi durumunda mahkeme öncelikle ortaklığın giderilmesi istenilen şeyin taksim edilebilir (bölüşülebilir) olup olmadığına bakıp ve ayrıca gerekli görürse alanında uzman bilirkişilerden bu hususta görüş alarak bir sonuca varacaktır.

Eğer ki taşınmaz mal üzerinde önemli ölçüde bir değer kaybı ihtimali söz konusu olur ise mahkeme aynen bölüşülerek paylaştırılmasına karar veremez. Zira hissedarlardan herhangi birinin rıza göstermemesi durumunda da aynı sonuca varılacak olup taşınmazın bir bölümü paylı bırakılamaz. Bir başka olasılık ise eğer taşınmaz mal üzerinde kat mülkiyeti kurulması mümkün ise Mahkeme kendiliğinden malda satış suretiyle ortaklığın giderilmesine de karar veremez” şeklinde konuştu.

Mahkeme durum ve koşulları uygun bulmaz taşınmaz malın aynen bölüşülmesinin mümkün olmadığı kanaatine varır ise özellikle de mal üzerinde değer kaybı söz konusu olacaksa malın açık artırmayla satılarak bedelin bölüşülmesine karar verecektir, zira ; “Satış yapılmasının mevzu bahis olduğu durumlarda ise mahkeme bir satış memuru görevlendirir ve taşınmaz malın satım işlemleri icra dairesi tarafından ‘İcra-İflas Kanunu’ hükümlerince gerçekleştirilir. Eğer bütün hissedarların rızası olur ise taşınmaz malın satışı öncelikle hissedarlar arasında artırmayla da gerçekleşebilir. Dava konusu olan taşınmaz üzerinde bulunan bina, ağaç, çardak, tesis vb. gibi bütünleyici parçalarının da bulunması durumunda bunların da ana taşınmazla birlikte satılması gerekmektedir.

Yurtdışındaki Boşanmanın Türkiye’de Tanınması

Yurt dışında boşanan Türk vatandaşlarının en çok merak ettiği sorulardan biri yurt dışında alınmış boşanma kararının Türkiye’de de geçerli olup olmadığıdır. Bu soruyu yöneltenlerin boşanma kararı aldıkları ülkeler Almanya, İngiltere, ABD, Hollanda gibi çeşitlilik göstermesine rağmen tanıma tenfiz davası için uygulanan yasal prosedürde bir değişiklik yoktur.

Yurt dışında alınan boşanma kararları diğer tüm yabancı mahkemelerde alınmış yargı kararlarında da olduğu gibi Türkiye’de kendiliğinden uygulama imkanı bulmaz. Bu kararların Türkiye’de de geçerli olabilmesi için Türkiye Cumhuriyeti nezdinde tanıma tenfiz davası açılması gerekmektedir.

1) Tanıma tenfiz davası nedir?

Uygulamada çok yüksek oranda, eşler arasında yaşanan uyuşmazlıklar nedeniyle yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması için tanıma tenfiz davası açma mecburiyeti doğmaktadır. Tanıma tenfiz davası basit yargılama usulüne tabidir ve adli tatil döneminde de süreç kesintiye uğramaz.

Bu ihtiyacın doğmasındaki temel nedenler yurt dışında boşanmış olan kimsenin Türkiye’de bu boşanma kararını icra ettiremediği takdirde evli olarak gözükmeye devam etmesidir. Bunun en büyük sakıncaları, kişinin yeniden evlenmek istediğinde halihazırda evli göründüğü için karşılaşacağı sorunlar ve eski eşle arasındaki yasal mirasçılık ilişkisinin devamından kaynaklı olarak eşlerden birinin vefatı halinde doğabilecek istenmeyen sonuçlardır. Tanıma tenfiz avukatı bu hususları dikkate alarak hareket etmelidir.

2) Tanıma davası ve tenfiz davası arasındaki fark

Her ne kadar “tanıma” ve “tenfiz” sözcükleri ilgili dava türü için yaygın olarak birlikte kullanılmakta ise de hukuki tanım ve uygulamaları farklıdır. Hukuki terimler arasındaki farka boşanma davası çerçevesinde bakacak olursak;

• “Tanıma davası” yurtdışından alınan mahkeme kararının yalnızca “boşanma” hükmünün tanınması anlamı taşırken, ilgili kararın boşanma dışındaki “nafaka, tazminat, velayet vb.” hususlarına ilişkin hükümlerinin icrasını sağlamayacaktır.
• “Tenfiz davası”nda ise, yurtdışından alınan mahkeme kararının “boşanma” hükmünün yanı sıra, ilgili kararda varsa “nafaka, tazminat, velayet vb” hususların ülkemiz yargı makamlarınca da icra edilebilirliği sağlanmaktadır.

Gerçekten de, boşanma kararı sonucunda yabancı mahkeme eşlerden biri lehine tazminat ödenmesine karar vermiş ve ancak bu tazminat diğer eş tarafından ödenmemişse, lehine tazminat ödenmesini isteyen eş, kararı Türkiye’de tanıma tenfiz davası aracılığı ile icra ettirerek diğer eşin Türkiye’de bulunan mal varlığına karşı haciz yoluna gidebilecektir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Yurt dışında boşandım ama Türkiye’de evli görünüyorum. Ne yapabilirim?

Yukarıda da açıklandığı üzere böyle bir durumla karşı karşıya kalmanız durumunda yapmanız gereken en doğru hamle Türkiye’de boşanmanızın tanınması için bir tanıma tenfiz davası açmanız olacaktır.

Almanya’da boşandım eski eşim Türkiye’de boşanmak istemiyor. Ne yapabilirim?

Eski eşiniz tanıma için gerekli süreçte size yardımcı olma niyetinde değil ise Türk mahkemelerinde tanıma tenfiz davası açarak boşanmanızın Türkiye’de de icra edilebilir olmasını sağlayabilirsiniz.

Tanıma tenfiz davası nerede açılır?

Yurt dışında verilmiş boşanma kararını Türkiye’de de icra ettirme talebinde bulunan kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri Aile Mahkemesi veya İstanbul, Ankara, İzmir illerinden herhangi birinde yer alan Aile Mahkemesinde açılabilir.

Tanıma tenfiz davası açmak için Türkiye’ye gelmeme gerek var mı?

Bu davayı açmak için Türkiye’ye gelmenize gerek yoktur. Vatandaşlarımız Türkiye’deki tanıma tenfiz avukatına Türk Konsoloslukları aracılığıyla düzenlenecek vekaletname ile dava ve temsil yetkisi verebilmektedir. E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak bizim de müvekkillerimize tavsiyemiz budur.

Eski eşimin tanıma tenfiz davasında avukat tutması gerekli mi?

Eski eşin tanıma tenfiz davasında kendisini Türkiye’den bir avukat ile temsil ettirme zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak bu durumun pratikte sağladığı avantajların olduğunu da belirtmek gerekir.

Hem Türkiye’de hem yurt dışında açılmış boşanma davam var. Yurt dışındaki sonuçlandığında Türkiye’dekine devam etmeme gerek var mı?

Yurt dışında görülmekte olan boşanma davanızda çıkan boşanma kararı kesinleştiğinde, Türkiye’deki boşanma davanıza devam edip boşanma kararı çıkmasını beklemeden yurt dışındaki kararı Türkiye’de tanıma tenfiz davasıyla tanıtabilirsiniz. Bu sayede Türkiye’de de boşanmanız geçerli olacaktır. 

Yurt dışından göndermem gereken herhangi bir belge var mı?

Evet vardır. Biz E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak Türkiye’deki diğer tüm bürokratik işlemleri yürütsek de, bazı belge asıllarının yurtdışından temin edilerek hukuk büromuza postayla ulaştırılması gerekmektedir.

Bu belgeler şunlardır;

1. Türk konsolosluğu aracılığıyla düzenlenmiş, “Resimli-Özel Vekaletname” ve
2. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 53.maddeye göre;
   “… a) Yabancı mahkeme ilâmının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilâmı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi.
   b) İlâmın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi.”

Ayrıca yabancı mahkeme kararının aslı veya aslı gibidir sureti üzerine Apostille tasdiki yapılması gerekmektedir.

Apostille tasdiki, Lahey Sözleşmesi’ne taraf olan hemen hemen tüm Avrupa ülkelerinde ve ABD’de uygulanan bir tasdik mühürüdür. Her ülkenin Apostille tasdiki yapan yerel yetkili makamı değişiklik göstermektedir ancak bu makam çoğu zaman mahkemeler veyahut valilikler olmaktadır.

Tanıma tenfiz davası sürecinde danışmak ve bilgi almak istediğiniz tüm konuları, E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak bizlere e-posta veyahut telefonla ulaşarak yöneltebilirsiniz.

Saygılarımızla. 

BOŞANMANIN MALİ SONUÇLARI

Boşanmanın mali sonuçları maddi ve manevi tazminat istemi ve nafakadır. Burada söz konusu olan hususlar hakkında hukuk yargılamasında kabul olunan “hakimin taleple bağlı” olması ilkesi gereği boşanma avukatının talepte bulunması gerekir. Aksi takdirde boşanma avukatı talepte bulunmaz ise hakim kendiliğinden tazminat ya da nafakaya karar veremez.

A) MADDİ TAZMİNAT

MK 174/1’e göre, “ Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.” Bu hükme bakıldığında, boşanma avukatının maddi tazminat isteyebilmesinin şartları şu şekildedir:

• Maddi tazminat isteyen eşin boşanmada hiç kusurunun bulunmaması ya da kusurunun diğer eşe göre daha az olması
• Davalı tarafın kusurlu olması
• Davacının mevcut ya da beklenen bir menfaatinin zedelenmesi

Maddi tazminatın miktarı konusunda ise belirleyici kişi hakimdir. Tazminat miktarının, uğranılan zararın tam karşılığı olması gibi bir zorunluluk yoktur. Hakim, tarafların mali ve sosyal durumlarını ve kusur derecelerini göz önünde bulundurarak uygun olan tazminat miktarını belirler.

Boşanma avukatının, maddi tazminatı boşanma davası ile birlikte istemesi şart değildir. Müvekkilin çıkarları doğrultusunda duruma göre ayrı bir dava ile de talep edilebilir.

Bir boşanma davası mutlaka çekişmeli bir dava olmak zorunda değildir, tarafların boşanmanın asli ve fer’i sonuçları üzerinde anlaşması durumunda dava anlaşmalı boşanma davası olarak da görülebilir. 

B) MANEVİ TAZMİNAT

MK 174/2’ye göre “ Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.” Bu hükme bakıldığında, boşanma avukatının manevi tazminat isteyebilmesinin şartları şu şekildedir:

• Davalının kusurlu olması
• Davacının kişilik hakkının zedelenmesi / ihlal edilmesi

Manevi tazminatın şekli ve miktarının belirlenmesi konusunda ise, hakim tazminat olarak paradan başka bir şeye karar veremez. Miktar, maddi tazminatta olduğu gibi hakim tarafından belirlenir. Belirlenen manevi  tazminat taksit şeklinde değil,  tek seferde ödenir.

Boşanma avukatı, yine maddi tazminatta olduğu gibi manevi tazminatı da boşanma davası içinde isteyebileceği gibi açacağı ayrı bir dava ile de talep edebilir.

C) YOKSULLUK NAFAKASI

Yargıtay, nafakayı, bireyin yaşamını sürdürmek ve temel ihtiyaçları olan yiyecek, giyecek, barınma, ulaşım, eğitim, kültür vb. ihtiyaçlarını karşılamak üzere yasal bir yükümlülük olarak, öncelikli ve zaruri olarak belirli aralıklarla hükmedilen para olarak tanımlar.

MK 175/1’e göre, “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.”  Bu hükme bakıldığında, boşanma avukatının karşı taraftan yoksulluk nafakasını talep edebilmesinin şartları şu şekildedir:

• Taraflardan birinin talepte bulunması
• Nafakayı talep eden eşin kusursuz ya da daha az kusurlu olması

(Maddi ve manevi tazminat davalarından farklı olarak, boşanma avukatının nafaka istediği tarafın kusurlu olması aranmaz.)

• Nafaka isteyen eşin yoksulluğa düşmesi
• Takdir edilecek nafakanın, bunu ödeyecek olan eşin mali gücü ile orantılı olması

Taraflar diledikleri takdirde yoksulluk nafakası miktarını kendi aralarında kamu düzenine, ahlaka ve emredici hukuk kurallarına aykırı olmaması şartıyla ortak kararlaştırabilirler. Dilerlerse yabancı para birimi ile de ödeme yapılmasını isteyebilirler.

Yoksulluk nafakası ve maddi tazminat toptan (sermaye) ya da irat şeklinde ödenebilir.  Taraflar ödeme şekillerini kendileri belirleyebilecekleri gibi mahkemenin kararına da uyabilirler.

Tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde taksit şeklinde ödenen maddi tazminat ya da nafakanın arttırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir. Ancak toptan ödenmesine karar verilmiş olan tazminat ya da nafakanın ne sebeple olursa olsun sonradan değiştirilmesine karar verilemez. Taksit şeklinde ödenmesi belirlenen maddi tazminat veya nafakanın arttırılmasını ya da azaltılmasını talep etmek için boşanma avukatının mahkemeden talep etmesi gerekmektedir.

D) NAFAKA YA DA MADDİ TAZMİNATIN SONA ERMESİ

MK 176/3’e göre, “İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır.”

Yoksulluk nafakasını ya da maddi tazminatı kendiliğinden sona erdiren haller;

• Taraflardan birinin ölümü,
• Nafaka alacaklısının evlenmesi

şeklinde ispatı oldukça basit ve yalın olan iki olgudur. Sözü edilen bu hallerde nafaka ya da tazminat yükümlüsünün mahkemeye başvurmasına gerek bulunmaz.

Yoksulluk nafakasının veya maddi tazminatın mahkeme kararına dayalı olarak sona erme halleri;

• Nafaka alacaklısının evli olmaksızın fiilen evli gibi yaşaması,
• Yoksulluğun ortadan kalkması,
• Haysiyetsiz bir hayat sürmesidir.

Mahkemenin bu konuda karar vermesi nafaka veya tazminat yükümlüsünün istemi üzerine olacaktır. Nafaka veya tazminat yükümlüsünün bu isteminin başarıya ulaşması ise sözü edilen sebeplerin ispatı ile mümkündür.

E) ZAMANAŞIMI

MK 178’e göre, “Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma kararının kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”

Bu kısa makale Stj. Av. Beste ARSLAN tarafından kaleme alınmıştır. 

Anlaşmalı boşanma davası evlilik birliğinin sona erdirmek için eşler arasında sıkça tercih edilen, eşlerden biri tarafından açılan davayı diğer eşin kabul etmesi veya eşlerin birlikte başvurusu ile ikame olunan bir dava türüdür.

Anlaşmalı boşanma gerek hız gerekse maliyet açısından tercih edilmektedir. Zira, taraflar boşanmanın asli ve fer’i tüm sonuçları üzerinde mutabık kalmakla birlikte, çekişmeli olabilecek ve 1-2 sene sürebilecek bir yargılamanın önüne geçmektedir.  Diğer taraftan, anlaşmalı boşanma davasında taraf avukatları çekişmeli boşanma davasına nazaran daha az vakit ve mesai ayıracağından, bu durumun olumlu maddi sonuçları da şüphesiz ki görülecektir.

Anlaşmalı boşanma davaları, baştan beri anlaşma sağlanarak hukuki prosedürlerin takibiyle gerçekleşebileceği gibi, tarafların boşanma davalarında fikir birliği oluşturamamaları halinde hukuk dünyasında çekişmeli boşanma olarak adlandırılan boşanma davalarının, tarafların boşanma davası süresince bahsedilen konularda uzlaşıya varmaları halinde; anlaşmalı boşanma davalarına dönmesiyle birlikte mümkün olabilmektedir.

Anlaşmalı Boşanma Davasının Şartları Nelerdir?

Boşanma davasının anlaşmalı bir dava gibi nitelendirilebilmesi ve bu şekilde açılabilmesi için bazı şartlar bulunmaktadır. Bunlar;

1) Evliliğin en az 1 (bir) yıl sürmüş olması

Gerçekten de, Türk Medeni Kanununun 166/3. maddesi  “Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır” hükmü getirilmiştir.

Anlaşmalı dava şartlarından şekli olarak ilk aşamada değerlendirilecek olan husus resmi nikah tarihinden itibaren 1 yıllık sürenin geçmiş olup olmadığıdır. 1 yıllık sürenin geçmemiş olması halinde yasa taraflara boşanma davasını “anlaşmalı” olarak açmak hakkı vermemiştir.

Boşanmak isteyen eş, evlilik birliği içerisinde son altı ay içerisinde ikamet ettiği yerin Aile Mahkemesine boşanma istemiyle dava açabilir. Aile Mahkemesi yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi’ne boşanma davası açılmalıdır.  Eşlerin altı aydan daha uzun bir süredir farklı yerde ikamet etmesi durumunda ise; boşanma davası davalının bulunduğu yer mahkemesinde açılmalıdır. Davanın yetkili mahkemede açılmaması halinde, davanın yetkisizlik nedeniyle usulden reddedilerek yetkili yer mahkemesine gönderilmesi mümkündür.

2) Eşlerin boşanmanın asli ve feri sonuçları üzerinden anlaşmış olması

Eşler boşanmanın sonuçları olan, öncelikle “boşanma” konusunda, sonrasında varsa çocukların velayeti, ödenecekse yoksulluk ve iştirak nafakası ve tutarları, talep olunmakta ise maddi-manevi tazminat ile varsa mal paylaşımı konularının tamamında anlaşmış olmalıdır. Adından da anlaşılacağı üzere “anlaşmalı” boşanmada, eşlerin tüm hususlarda anlaşmış olmaları ve bu hususları bir protokolde imza altına almaları gerekmektedir. Taraflar arasında önemsiz gibi görülebilecek ancak boşanmanın fer’i niteliğinde sonucu olan, nafaka miktarında mutabık kalmamaları halinde, dava çekişmeli boşanma davasına dönüşecek ve hakim delilleri toplamak suretiyle bir karar verecektir. Bu durum da daha önce sözü geçtiği üzere, yargılamanın ciddi şekilde uzamasına sebep olacaktır. O nedenle bizim taraflara tavsiyemiz zaten fiili olarak bitmiş bir evlilikte, tarafların maddi hususlarda ufak fedakarlıklar yaparak davayı çekişmeli bir hale dönüştürmemeleri olmaktadır.

Anlaşmalı boşanma davasında hakim taraflarca hazırlanan boşanma protokolünü mutlak surette kabul etmek zorunda değildir. Hakim protokol şartlarının bir taraf aleyhine makul olmayacak şekilde dengesiz düzenlendiği görüşünde olursa protokole müdahale ederek ilgili hükmü değiştirebilir.

3) Duruşmaya eşlerin birlikte katılması

Eşlerin anlaşmalı boşanma davasında mutlaka duruşmaya katılarak, boşanma hususundaki isteklerini hakim önünde sözlü olarak beyan etmeleri gerekmektedir. Hakim ayrıca, dosyaya sunulan boşanma protokolünün de taraflarca kabul edilip edilmediği hususunu taraflara bir kez daha sormaktadır. Diğer bir ifade ile, boşanma protokolü hakimin uygun bulmasına tabidir.

Anlaşmalı boşanma davasında tarafların avukatla temsil edilmeleri, onları duruşmaya çıkma zorunluluğundan kurtarmamaktadır. Zira, hakim mutlaka eşleri bizzat görmek ve dinlemek durumundadır.

Eşlerin aynı duruşmada birlikte bulunmamaları halinde bazı durumlarda hakim bir sonraki celse gelmeyen tarafı davet ederek, izleyen celsede karar verebilmektedir. Bu durum yasa koyucunun iradesine uygun düşmese de, dosya yükünden kurtulabilmek için uygulamada gelişmiş bir durumdur. Ancak asıl olan eşlerin aynı duruşmada birlikte dinlenmesidir.

T.C Yargıtay 2.Hukuk Dairesi, 2010 / 18621 E.  2011 / 19302 K.  T. 22.11.2011 karar tarihli kararında;

“Taraflar hazır bulunup, bizzat anlaştıklarını açıklamaz veya hakim tarafların anlaşmalarını uygun bulmaz ise, taraflardan delilleri sorulup, toplanması sonucunda evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olup olmadığının takdiri gerekirken, davacı ve davalı asiller dinlenilmeksizin taraf vekillerinin beyanları ile boşanma hükmü kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.”

şeklinde karar vermiştir.

Tanıma tenfiz davası nedir?

Yabancı mahkemelerce verilmiş olan yargı kararları Türkiye’de kendiliğinden uygulanmaz. Bu kararların Türkiye’de tanınması ve icra edilebilmesi için Türk mahkemelerince tanıma tenfiz kararı verilmesi gerekmektedir. İlgili davalara tanıma tenfiz avukatı olarak tabir edilen hukuk davalarında uzmanlaşmış Türkiye Barolarına kayıtlı avukatlar bakmaktadır. 

Son 20-30 yıllık dönemde özellikle Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, Avusturya ve ABD gibi ülkelerde yaşayan Türk vatandaşlarının sayısı artmıştır. Vatandaşlarımızın yürümeyen evliliklerini yaşadıkları ülkelerdeki yabancı mahkemelerde sonlandırmaları üzerine, boşanma kararlarının ülkemizde uygulanabilmesi adına Türkiye mahkemelerinde açılan tanıma tenfiz davalarının sayısında ciddi bir artış görülmüştür.

Mevcut fiili durum itibariyle henüz, yabancı mahkemelerce verilmiş boşanma kararının o ülkede bulunan yabancı misyonluklarımız tarafından yürütülebilecek bir çalışma ile tanıma tenfiz davasına gerek duyulmadan tanınmasını sağlayacak bir uygulama bulunmamaktadır. 

Tanıma davalarındaki artışın bu denli çok olması son derece anlaşılabilir bir durumdur. Zira, yabancı mahkemelerce verilmiş mahkeme kararının tanıma tenfizinin yapılmaması halinde, vatandaşlar ülkemiz yasalarına göre halen “evli” gözükmektedir. Bu durum aşağıdaki açıklandığı gibi bazı olumsuzluklara neden olabilmektedir. Tanıma tenfiz avukatı öncelikli olarak belirtilen bu hususları değerlendirmeye almalıdır.  

Tanıma tenfiz davası neden önemlidir?

Yukarıda kısaca özetlendiği gibi, tanıma tenfiz davasının açılmaması halinde vatandaşlar Türk makamları nezdinde resmiyette “evli” olarak gözükmeye devam etmektedir. Bu durum karşısında, aslında fiilen bitmiş olan evlilik neticesinde eşler yeniden başka bir evlilik yapamayacağı gibi, olası bir vefat halinde ise birbirlerine mirasçı olmaya devam edecektir.

Özellikle, eşlerin birbirine karşı olan yasal mirasçılık sıfatının devam etmesi, miras hakkı olan başka kişilerin miras payında azalmaya veyahut tamamen o hakkın kaybolmasına neden olabilecektir. Bu da aslında evliliği bitmiş olan iki kişinin birbirlerine vermek isteyeceği haklar değildir.

Tanıma davası ve tenfiz davası arasındaki fark nedir?

Her ne kadar “tanıma” ve “tenfiz” sözcükleri ilgili dava türü için yaygın olarak birlikte kullanılmakta ise de hukuki tanım ve uygulamaları farklıdır. Hukuki terimler arasındaki farka boşanma davası çerçevesinde bakacak olursak;

• “Tanıma davası” yurtdışından alınan mahkeme kararının yalnızca “boşanma” hükmünün tanınması anlamı taşırken, ilgili kararın boşanma dışındaki “nafaka, tazminat, velayet vb.” hususlarına ilişkin hükümlerinin icrası sağlamayacaktır.
• “Tenfiz davası”nda ise, yurtdışından alınan mahkeme kararının “boşanma” hükmünün yanı sıra, ilgili kararda varsa “nafaka, tazminat, velayet vb” hususların ülkemiz yargı makamlarınca da icra edilebilirliğini sağlayacaktır.

Gerçekten de, boşanma kararı sonucunda yabancı mahkeme eşlerden biri lehine tazminat ödenmesine karar vermiş ve ancak bu tazminat diğer eş tarafından ödenmiyorsa. Lehine tazminat ödenmesini isteyen eş, kararı Türkiye’de tanıma tenfiz avukatı aracılığı ile icra ettirerek diğer eşin Türkiye’de bulunan mal varlığına karşı haciz yoluna gidebilecektir.

Tanıma tenfiz davasını nasıl açabilirim?

Yabancı mahkemelerce verilmiş boşanma kararı Türkiye’de davacının son ikametgah yerinde açılabileceği gibi, İstanbul, İzmir, Ankara illerindeki Aile Mahkemeleri’nde de açılabilir.

Bu davayı açmak için Türkiye’ye gelmeye gerek yoktur. Vatandaşlarımız Türkiye’deki tanıma tenfiz avukatına Türk Konsoloslukları aracılığıyla düzenlenecek vekaletname ile dava ve temsil yetkisi verebilmektedir. E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak bizim de müvekkillerimize tavsiyemiz budur.

Eski eşin tanıma tenfiz davasında temsil edilmesi gerekli midir?

Bu soru tarafımıza en çok sorulan sorulardan biridir. Eski eşin davada temsil edilmesi, diğer bir ifade ile kendisine Türkiye’den bir avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak bu durumun pratikte sağladığı avantajların olduğunu da söylemek gerekir.

Eğer eşlerden yalnızca biri Türkiye’den bir tanıma tenfiz avukatı tayin etmiş diğer taraf etmemişse, bu durumda Türk mahkemesi eski eşinizin bulunduğu adrese (yurtdışında yaşıyorsa, yurtdışı adresine) iki defa tebligat yapmak zorundadır. Bu tebligat da günümüz yargılamasında ciddi bir zaman kaybına neden olmaktadır. O nedenle biz E&G Hukuk Bürosu olarak, eğer mümkünse diğer eşin de Türkiye’de bir avukata vekalet vermesini öneriyoruz.

Tanıma tenfiz davası için yurtdışından gönderilmesi gereken belgeler var mıdır?

Evet vardır. Biz E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak Türkiye’deki diğer tüm bürokratik işlemleri yürütsek de, bazı belge asıllarının yurtdışından temin edilerek hukuk büromuza postayla ulaştırılması gerekmektedir.

Bu belgeler nelerdir;

• Türk konsolosluğu aracılığıyla düzenlenmiş, “Resimli-Özel Vekaletname”
• Yabancı mahkeme kararının aslı veya aslı gibidir sureti üzerine yapılmış Apostille tasdiki

Apostille tasdiki Lahey Sözleşmesi’ne taraf olan hemen hemen tüm Avrupa ülkelerinde ve ABD’de uygulanan bir tasdik mühürüdür. Her ülkenin Apostille tasdiki yaban yerel yetkili makamı aynı olmasa de, genellikle bu makam mahkemeler veyahut valilikler olmaktadır.

Tanıma davası sürecinde danışmak ve bilgi almak istediğiniz tüm konuları, E&G Hukuk Bürosu avukatları olarak bizlere e-posta veyahut telefonla ulaşarak yöneltebilirsiniz. Saygılarımızla. 

Uluslararası hukuk bürosunun çalışma alanları nelerdir?

Uluslararası hukuk bürosu genellikle ülkemizde faaliyet gösteren yabancı sermayeli şirketlerin işleri, ülkemizde yer alan yabancı ülke vatandaşlarının karşılaştıkları sorunlar, milli işletmelerin yabancı şirketler ile ya da diğer ülkelerdeki yatırımlarına ilişkin ticari ilişkilerle ilgili konularda danışmanlık faaliyeti yürüten ve uluslararası avukat ların çalıştığı hukuk bürolarıdır.  Uluslararası avukatlık bürosu nun temel faaliyetlerine; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının başka ülkelerde yaşadıkları sorunlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Adalet Divanı mekanizmalarından yararlanılması, Dünya Ticaret Örgütü (WTO) nezdinde yapılan işlemler, fikri ve sınai hakların Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), Avrupa Patent Enstitüsü (EPO) nezdinde korunması, Uluslararası Ticaret Odası (ICC), Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi (LICA), Amerikan Tahkim Birliği (AAA) gibi pek çok uluslararası kurullara bağlı uyuşmazlıklardan kaynaklanan hukuki meseleler de dahildir. 

Uluslararası hukuk bürosu, ülkelerin milli hukuklarının ötesine taşmış olan hukuki meselelerde danışmanlık yapan yetkin kuruluşlardır. Burada görev alan uluslararası avukatların, uluslarası kurumlarda görev almış kimselerden seçilmesi kurulabilecek muhtemel milletlerarası irtibatların sağlıklı ve verimli yürütülmesini sağlamaktadır. Uluslararası hukuk bürosu, ülkeler arası ticaret için uluslararası standartlara uyum maksadıyla mevzuat incelemesi ve yabancılık unsuru içeren işlemlerin yerel hukuka uygunluğu ve adaptasyonu konularında yoğun olarak çalışmaktadır. Bu anlamda, uluslararası avukat ise yerel hukuk ile milletlerarası hukuk prensiplerini birlikte değerlendirerek, karşılaştırmalı hukuk alanında yeterliliği olan kişidir. 

Uluslararası Hukuk Neleri Düzenler?

Uluslararası hukuk, uluslararası ilişkiler altında bir disiplin olarak tanımlanır. Uluslararası ilişkilerde hukuki konular, bilimsel bir disiplin içinde ele alınıp incelenir. Uluslararası hukukun geçmişi  Hammurabi Kanunları’na kadar dayanır. Bu hukuk disiplini, çalışmalarını 16. yüzyılda beliren ve bugün hala devam eden modern devletlerarası sistemin sorunsuz biçimde işleyişi temeli üzerine inşa eder. Bunun hukuksal düzenin sistem içindeki en önemli yapılanma olduğunu vurgulamak gerekir.

Uluslararası hukuk evrensel değildir. Dünyada birçok farklı kültür mevcuttur. Her bağımsız devlet için geçerli ayrı bir hukuk vardır, ancak ne yazık ki uluslararası hukuk günümüzde güçlü devletlerin çıkarlarını korumak için kullanılan meşru bir araç haline dönüşmüştür. Uluslararası avukat gerçek ve tüzel kişilerin uluslararası mecralarda karşı karşıya kaldığı pek çok sorunun çözümünde profesyonel danışmanlık sağlayabilecek kişidir. Ülke sınırlarını aşan hukuki bir ihtilafta öncelikle yabancı hukuk işleyişine vakıf olan ve ticari ihtilafa taraf olan ülkenin yabancı diline hakim olan uluslararası avukat konunun çözümünde aktif olarak yer alabilecektir.  Uluslararası hukuk bürosu, bu niteliklere haiz olan bir hukukçu ekibiyle çalışır.  Hukukun sadece yurt içindeki uygulamaları yer almaz. Bahsettiğimiz gibi yurt dışı ayağında da bu konu ile ilgilenen hukuk büroları mevcuttur.

Uluslararası Avukat Kimdir?

Uluslararası avukat, uluslararası hukuk alanına giren konularda uzmanlaşmış ve bu konularda deneyim kazanmış hukuk danışmanıdır. Uluslararası hukuk, uluslararası özel hukuk ve devletler hukuku (ya da uluslararası kamu hukuku) olmak üzere iki ana başlıkta ele alınır. Uluslararası özel hukuk, kişilerin ve firmaların birbirleri ile ve diğer ülkelerin hukuk kuralları ile olan ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır. Devletler arası hukuk ise devletlerin birbiriyle olan ilişkilerini ve anlaşmalarını tanzim eden hukuk alanıdır.

Uluslararası avukat, uluslararası hukuk alanına giren tüm uyuşmazlıklarda çalışabilirse de, uygulamada daha çok ticari ve özel hukuk alanında yoğunlaşıldığı görülmektedir. Bu hukuk bürolarında İngilizce başta olmak üzere pek çok dilde hukuki danışmanlık verilmektedir. Çok sayıda yabancı müvekkile hukuki danışmanlık sağlayan bu bürolar ayrıca yabancı devletlerin ülkemizde yerleşik diplomatik temsilciliklerine de hukuki hizmet sunmaktadır. Uluslararası hukuk avukatlarını istihdam eden uluslararası hukuk büroları genel olarak;

• İhracat ve ithalat kaynaklı dava ve alacakların takibi
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile ilgili başvurular
• Yabancı mahkemelerde verilen kararların yerel hukukumuzda tanınması ve tenfizine dair davalar
• Uluslararası tahkim ve arabuluculuk ile yabancılar ve vatandaşlık hukukunu

ilgilendiren konularda hukuki danışmanlık hizmeti vermektedirler.

Uluslararası Hukuk Danışmanlığının Önemi

Hukukun tüm alanlarında avukatlık mesleğinin belirleyici ve etkin bir önemi söz konusudur. Uluslararası hukuk müessesesinde de avukatlık kurumunun ayrı bir önemi söz konusudur. Çünkü globalleşen iş dünyasında artık çoğu zaman yabancılık unsuru devreye girmektedir. Bundan dolayı yabancı ülkelerin mevzuatı ile yerel mevzuatın birlikte değerlendirilerek, gerekirse karşılaştırmalı hukuk prensipleri de dahil edilerek ihtilaf konusu sorunun çözümüne gidilmelidir.

Ülkemizde çalışmalarını yürüten bazı uluslararası hukuk büroları yurtdışında yerleşik bürolarla iş birliği içinde çalışırlar. Uluslararası avukat, işte bu işleyişin en önemli parçasıdır. Bu avukatlar, milletlerarası hukuki ihtilafın en hızlı ve akılcı çözümü konusunda yabancı avukatlarla işbirliği yapabilmektedir. Doğrudan yabancı yatırım ile ülkemizde ticari faaliyet gösterecek olan yabancılar için de yine aynı şekilde hukuk güvenliği en önemli unsurların başında gelmektedir. Bu sıkıntıların en başta çözülebilmesi için uluslararası avukatlardan destek alınması büyük önem arz etmektedir.

Büyümek, gelişmek ve daha büyük hedeflere ulaşmak için günümüz piyasasının rekabetçi koşulları karşısında yurt dışına açılım bir nevi zorunluluktur ve bunu gerçekleştirirken iyi bir finans ekibi ve uluslararası hukuk bürosu ile çalışmak firmalara ciddi değer katacaktır. Uluslararası camiada atılacak adımlarda uluslararası avukat ile koordineli çalışmak muhtemel sorunların bertaraf edilmesine katkı sağlayacaktır.

Trafik kazası sonucunda yaralanan kişilerin, kazada sorumluluğu olan taraflara karşı bazı hukuki talep ve dava hakları bulunmaktadır. Bu taraflar kazanın oluşumuna göre araç sürücüsü, işleteni ve aracın trafik sigortası poliçesini düzenleyen sigorta şirketi olabilmektedir. Trafik kazası sonucunda oluşan zararların tazmini için size danışmanlık yapacak kişilerin özellikle bu alanda çalışan, trafik kazası avukatı olarak da anılan, hukuk nosyonuna sahip kişiler arasından seçilmesi önem arz etmektedir. 

Genellikle trafik kazası sonucunda iki ayrı dava türü gündeme gelmektedir.  Bunlar en genel hatlarıyla hukuk (diğer bir ifade ile maddi/manevi tazminat) ve ceza davasıdır.  Ceza davaları trafik kazası sonucu zarar gören kişilerin ilk etapta kolluk görevlilerine yaptığı şikayet sonucunda, savcılık makamınca yapılacak soruşturma sonucuna göre açılan ve kamu davası niteliği olan dava türüdür.  Hukuk davası ise maddi ve manevi tazminat olarak ortaya çıkmaktadır. Kaza sonucunda oluşan yaralanmaların kesin maluliyet haline dönüşmesi ile birlikte, kişinin kalan hayatı süresince hayat kalitesinin ve çalışma gücünün düşeceği kabul olunduğundan, buna uygun bir tazminata karar verilmektedir. Trafik kazası avukatı olarak genel çalışma alanlarımızı bu şekliyle özetlememiz mümkündür. 

Trafik kazası tazminatı olarak da bilinen bu tür davalarda, kaza mağdurları tarafından avukatlara en çok sorulan sorular; kaza sonucunda yaralanan mağdurun hak ettiği tazminat tutarının ne olduğu, bu tutarın nasıl hesaplandığı şeklinde ortaya çıkmaktadır. Aynı şekilde trafik kazası sonucunda hayatını kaybeden kişinin yakınları da destekten yoksun kalma tazminatı tutarının ne olacağı sorusuna yanıt aramaktadır.

Burada özellikle son zamanlarda, hasar danışmanlık şirketi adı altında komisyonculuk faaliyeti yürüten kimselerin, kaza mağdurlarına veya yakınlarına kazanın olduğu tarihten hemen sonra ulaşarak hak ettikleri tazminatın henüz ellerinde hiçbir somut veri olmaması rağmen astronomik rakamlar olacağını söyledikleri bilinmektedir. Burada bahsi geçen kişilerin maddi menfaat sağlayabilmek adına kaza mağdurlarını yanılttıklarını söylemek yanlış olmayacaktır. Zira, bu konuda bir maddi tazminat hesabı yapabilmek için, elimizde bazı bilgilerin olması gerekmektedir.  Ancak bu bilgilerin henüz daha trafik kazasının olduğu tarihte veya izleyen bir kaç haftalık süreçte bilinebilmesi mümkün değildir. Trafik kazası avukatı gerekli tüm belgeleri müvekkil tarafından verilen vekaletname ile adli makamlardan temin edebilmektedir.

Trafik Kazası Tazminatı Hesaplama Yöntemi

Trafik kazası sonucunda diğer şartların da varlığı halinde, maddi tazminat tutarını belirleyen en önemli unsurlar şunlardır;

1. Kazanın oluşumunda mağdurun  (tazminat talebinde bulunanın) kusur oranı
2. Mağdurun yaşı
3. Mağdurun kaza tarihi öncesindeki aylık geliri
4. Mağdurun vücut bütünlüğünde oluşan kalıcı maluliyet oranı

Trafik kazası tazminatı talebinde bulunan mağdurun hak edeceği tazminat tutarı kendi kusuru oranında toplam tazminat tutarından tenzil edilir. Diğer bir ifade ile, mağdur ne kadar az kusurlu ise trafik kazası avukatı o kadar yüksek maddi tazminat alabilecektir. Tam kusurlu olması halinde ise, şüphesiz bir alacak iddiasında bulunamayacaktır. Trafik kazası avukatı, müvekkilinin menfaati doğrultusunda eğer gerekli ise kazanın oluşumunda yeni bir kusur tespiti raporu alınmasını talep ve dava edebilir. Bu tespit eğer görülmekte olan bir ceza davası var ise ceza mahkemesinden talep olunur. 

Mağdurun yaşı ise,  varsayımsal olarak, mağdurun yaşantısının sonuna kadar kazanın bıraktığı fiziksel engelle yaşamak zorunda olduğu gerekçesine dayanılarak, bu nispette bir hesaplama yapılacaktır. Bu anlamda, elbetteki, mağdurun yaşının genç olması hak edilen maddi tazminat tutarını yükseltecektir.

Mağdurun kaza tarihi öncesinde sahip olduğu aylık gelir ise, yine yapılacak hesaplamada dikkate alınacak diğer bir parametredir. Zira, yine mağdurun belgeleyebileceği aylık gelir durumunun yüksek olması, varsayımsal olarak, kaza tarihinden itibaren artık o geliri kazanamayacağı ve maluliyet oranında kaybı olduğu şeklinde hesaplanmaktadır. Burada da yine, belgelenebilen yüksek tutardaki aylık gelir maddi tazminat tutarını hiç şüphesiz ki yükseltecektir. Gelirin yazılı belge ile ispat olunamaması halinde trafik kazası avukatı gelirin tespiti yönünde hukuki yöntemlere başvurmalıdır. Hiç bir geliri olmayan kaza mağduru için asgari ücret kazandığı varsayılarak bir trafik kazası tazminatı hesabı yapılır. 

Mağdurun vücut bütünlüğünde oluşan kalıcı (kat’i) maluliyet oranı ise, ilgili yönetmeliklere uygun olarak verilecek hekim kurulu (heyet) raporlarıyla tespit olunur. Özürlülük ölçütü kriterine göre rapor vermeye yetkili Devlet Hastaneleri, Eğitim Hastaneleri ile Üniversite Hastaneleri Sağlık Bakanlığı’nca duyurulmaktadır.   

Sonuç 

Tüm bu açıklamalara istinaden, trafik kazası tazminatı davalarında hak kaybına uğramamak, gerçek hak edilen tazminat tutarını alabilmek ve zamanaşımı gibi hukuki riskleri bertaraf edebilmek trafik kazası avukatı için asıl öncelikli olan hususlardır. Bu için de trafik kazası mağdurlarının uzman bir trafik kazası avukatına başvurmaları son derece önemlidir. 

Özellikle, son dönemde sıkça ortaya çıkan, kendilerini kaza ve hasar danışmanı olarak tanıtan ancak kazazedelerin mağduriyetini amatörce yürüttükleri hukuki süreçler ve yapılan hatalar sonucu arttıran oluşumlardan uzak durulması gerekmektedir. Zira, Temmuz 2020 tarihi itibariyle hasar danışmanlık şirketlerinin vekalet alarak sigortalının alacağını temlik alma hakkı ortadan kaldırılmıştır. Türkiye Barolar Birliği’nin son derece yerinde gösterdiği yoğun çaba ile ilgili yasa meclisten geçirilerek mağdurların haklarının gasp edilmesi engellenmiştir (Bkz. TBB duyurusu). Yasa gereği, kaza mağdurlarının açacağı davaları veya yapacağı tahkim başvurularını münhasıran ülkemiz barolarına kayıtlı “avukatlık” mesleğini icra eden avukatlar yürütebilmektedir.   

TBK m. 53 hükmüne göre, ölenin yardımından istifade edenler, bu nedenle yoksun kaldıkları faydayı, tazminat olarak sorumludan isteyebilirler. Buna “destekten yoksun kalma tazminatı” denir. Kanun metninin lafzından da anlaşılacağı gibi destekten yoksun kalma tazminatının konusu, desteğin yitirilmesi nedeniyle yoksun kalınan yarardır.

Buradaki amaç, destekten yoksun kalanların desteğin vefatından önceki yaşamlarındaki sosyal ve ekonomik durumlarının korunmasıdır. Ölümden sonraki dönem için, destek olmasa bile, onun sağlığındaki gibi yaşayabilmesi için muhtaç olduğu maddi desteğin sağlanmasıdır. Diğer bir ifade ile, haksız bir eylem sonucu desteğini yitiren kimse BK m. 45/2’ye dayanarak uğradığı zararın tazminini isteyebilir. (17. HD. 06.11.2014- 12107/15261)

Ölenin desteğini yitiren kişiler TBK m. 53 hükmüne göre destek kaybı nedeniyle uğradıkları zararlarını sebep olandan isteyenbilir. İstekte bulunabilmek için mutlaka desteğin mirasçısı olmak şart değildir; hatta hısımlık bile aranmaz. Yeter ki ölen kişinin gerçekten istekte bulunana sağlığında destek olduğu kanıtlanmış olsun.

Yargıtay 17. HD 31.05.2012-6881/7126 sayılı kararında:

“Destekten yoksunluk tazminatına hükmedilmesi için öncelikle destek ile destek yoksun kalan arasında maddi yönden düzenli ve eylemli bir yardım ilişkisinin varlığı gerekir. BK m. 45’te sözü geçen destek kavramı, hukuksal bir ilişkiyi değil, eylemli bir durumu hedef tutar ve ne hısımlığa ne de yasanın nafaka hakkındaki hükümlerine dayanır; sadece eylemli ve düzenli olarak geçimini kısmen veya tamamen sağlayacağı şekilde yardım eden ve olayların olağan akışına göre eğer ölüm vuku bulmasaydı, az çok yakın bir gelecekte de yardımı sağlayacak olan kimse destek sayılır..”

Uygulamada genel olarak kabul gören, yasal mirasçılar, kişinin vefatı ile maddi ve manevi zarar gören yakınları annesi babası eşi çocukları kardeşleri nişanlısı ve bakım ve desteği altındaki kişiler maddi ve manevi zararlarının tazmini için dava açma hakkına sahiptirler.

Mağdurun kaza sonucu ölmediği ama fiil ehliyetinden yoksunluk durumu olan bitkisel hayat koma ya da akıl sağlığını yitirdiği durumlarda mağdurun zararlarının tazmini için veli vasi ya da yasalarımızda düzenlenmiş olan kanuni temsilcileri tarafından dava açılabilir.  

Ölümlü Trafik Kazası’nda ZMMS’nin (Trafik Sigortası’nın) Sorumluluğu

14.05.2015 tarih ve 29355 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası Genel Şartları A.3. maddesine ve A.5. maddesinin (ç) bendine göre ancak üçüncü kişinin ölümü dolayısıyla oluşan destek zararları, destekten yoksun kalma (ölüm) teminatı kapsamındadır. Bunun sonucu olarak, sigortacının destek zararlarından sorumlu olması için, motorlu aracın işletilmesi sırasında ölen kişinin mutlaka üçüncü bir kişi olması gerekir.

Yargıtay 17. HD 2017/1541 E. 2017/9897 K., 31.10.2017 tarihli kararında şöyle denilmektedir:

“….somut olayda ise işletenin eylemlerinden sorumlu olduğu sürücü murisin üçüncü kişi olarak kabulü mümkün değildir.

Yine Genel Şartların A.6. maddesi (d) bendine göre destekten yoksun kalan hak sahibinin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmakla beraber, destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı taleplerinin teminat kapsamı dışında tutulması nedeniyle, somut olayda %100 kusuru ile kendi ölümüne neden olan sürücü sigortalı murisin tam kusuruna isabet eden destek tazminatı …….. teminatı kapsamında değildir.

Poliçenin teminat başlangıcı tarihinden yürürlükte bulunan Karayolları Trafik Kanunu’nda sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan destek tazminatı talepleri ile sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmakla beraber, destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı taleplerinin …. teminatı kapsamında olduğuna ilişkin düzenleme olmadığına göre, açıklanan gerekçelerle davacı eşin davalı ….. sigorta şirketinden destek tazminatı talep etme hakkı bulunmadığından ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne kadar verilmesi, bu karara karşı davalı vekilinin istinaf başvurusunun Bölge Adliye Mahkemesi’nce reddedilmesi doğru olmamış bozmayı gerektirmiştir.”.

Güncel mevzuat ve yargı kararlarından anlaşıldığı üzere;

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası; motorlu bir aracın karayolunda işletilmesi sırasında, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olması halinde, o aracı işletenin zarara uğrayan 3. Kişilere karşı olan sorumluluğunu belirli limitler dahilinde karşılamayı amaçlayan ve kanunen yapılması zorunlu kılınan bir zarar sigortası türüdür.

Trafik kazası tazminatı olarak da bilinen maddi tazminat davalarında, diğer sorumlulardan ziyade, önemi itibariyle “sigortacının” hukuki sorumluluğu üzerinde durulacaktır. Zira, günümüzde trafik kazası kaynaklı tazminat davalarının çoğu kez kişilere karşı değil, trafik kazası avukatı tarafından sigorta şirketlerine karşı açıldığını görmekteyiz. Sigortaya karşı açılan davanın sonucunda alınabilecek trafik kazası tazminatı tahsil edilebilirlik kabiliyetinin yüksek olması nedeniyle haklı olarak  kaza mağdurlarını bu seçeneğe yönlendirmektedir.

Ülkemizde hiç kimsenin trafik kazası nedeniyle mağdur olmamasını temenni ediyoruz. Ancak trafik kazaları maalesef kaçınılmaz olarak gerçekleşmekte ve birçok vatandaşımız maalesef vefat etmekte veya özürlü olarak kalmaktadır.

Sigorta şirketlerine karşı açılacak trafik kazası tazminat davası bakımından hak kayıplarına uğranılmaması için vatandaşlarımızın her zaman bir Avukattan hukuki destek almalarında büyük fayda bulunmaktadır. Zira uygulamada hukuki bilgiye sahip olmayan birçok kişinin vatandaşlarımızın zor durumundan yararlandıkları ve yetersiz ve yanlış bilgiye sahip bu kişiler tarafından mağdur edildikleri görülmektedir. Bu nedenle vatandaşlarımızın bu konuda uyanık olmaları gerekmektedir. Çünkü nasıl ki gerçekte doktor olmayan bir kişi tarafından muayene edilmek istemezseniz hukuku bilmeyen ya da yanlış bilen kişilerin haklarınızı korumasını da kesinlikle istenmemelidir. Bu nedenle trafik kazası sonucu yaşadığınız mağduriyeti size karşı bir sorumluluğu bulunan ve mesleki olarak hukuki süreci yürütebilecek donanıma sahip olan kişiler aracılığıyla çözülmesinde büyük fayda bulunmaktadır.

Öte yandan uygulamada tazminat hesaplama yöntemlerini bilmeyen bu kişilerin mağdurlara yanlış, asılsız ve gerçek dışı birçok bilgi verdiği tazminat taleplerini çok kısa sürede sonuçlandıracaklarına dair beyanlarda bulunarak mağdurları etkilemeye çalıştığı görülmektedir. Böyle bir durumla karşılaşan mağdurların sigorta simsarlığı yapan hukuku bilmeyen vatandaşı daha çok zarara uğratan bu kişilere karşı dikkatli olması ve ne olursa olsun bir avukattan bilgi almasında ve hukuki destek talep etmesinde büyük yarar bulunmaktadır. Zira trafik kazası tazminat davası avukatı kişiyi doğru bilgilendirerek alınması gereken en yüksek tazminatı alacaktır. Diğer türlü hasar danışmanları sigortacılar ise sadece başvuru yaparak ve hukuki bakımdan çok kötü ibranamelere imza atarak mağdurları daha da mağdur etmektedir. Bu nedenle trafik kazasına ilişkin maddi tazminat davaları yani halk deyimiyle sigorta parası ya da sigorta tazminatı (trafik kazası tazminatı) davası avukatı dışında insanlara güven vermeyen tek derdi bir an önce cebine doldurmak olan insanlar tarafından yürütülmeyecek derecede önemli dava ve hukuki işlerdir.

Karayolları Trafik Kanunu Madde 97 “Zarar gören, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde doğrudan doğruya sigortacıya karşı dava da açabilir.”

Hükmünü içermektedir. Bu nedenle trafik kazası halinde sakatlanan veya özürlü sağlık raporu bulunan kişiler bakımından her ne kadar başvuru yoluyla tazminat talebi mümkün olsa da gerçek zarar her zaman sigorta şirketlerinin yaptığı ödemenin çok üzerinde olacağından dava açılarak Yargıtay hesap ölçütleri ve adli tıp maluliyet raporları doğrultusunda tazminat hesaplamaları yapılmasında mağdurlar büyük yararı bulunmaktadır. Zira sigorta şirketlerinin ödeme teklifleri ile mahkeme eliyle yaptırılan hesaplamalar arasında bazen iki katı fark bulunmaktadır.

Trafik kazası nedeniyle maluliyeti tespit edilen kişiler uğradıkları maddi zararları sigorta şirketlerine yöneltecekleri bir dava ile isteyebilirler. Böylelikle sigorta şirketlerinin kendi lehine olan hesaplamalar nedeniyle ve haksız indirim talepleri yüzünden zarara uğramaktan kurtulabilirler. Yalnız maluliyet raporunun tam bir tespiti içermesi ve tedavi sürecinin ve davanın bütün aşamalarının çok dikkatli bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Maluliyet oranına göre tazminat hesaplaması yapılabilmesi için çeşitli kriterler bilinmelidir.

Kimler dava açabilir?

Bu hususta ikili bir ayrım söz konusudur. Eğer trafik kazası mağduru hayatta bizzat kendisi maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Eğer mağdur vefat etmiş ise onun vefatı ile maddi ve manevi zarar gören yakınları, annesi, babası, eşi, çocukları, kardeşleri, nişanlısı, bakım ve desteği altındaki kişiler maddi ve manevi zararlarının tazmini için dava çama hakkına sahiptirler. Mağdur ölmeden evvel tazminat davası açtıysa yine bu kişiler davaya devam edebilirler.

Trafik kazalarında dava açma süresi nedir?

6098 Sayılı sayılı Kanunun 72. maddesi şöyledir.

Madde 72 – Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.

Bu yasa maddeleri, trafik kazalarından doğan tazminat davalarındaki zamanaşımı süreleri konusunda , suç cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş ve ceza kanunlarında bu fiil için daha uzun bir zaman belirlenmişse , ceza zamanaşımının uygulanmasını öngördüğünden , ceza zamanaşımı sürelerinin belirlenmesi gerekecektir.

Kanunda da açıklandığı üzere maddi ve manevi zararların tazmini için dava açmak için yasada belirlenen süre mağdurun uğradığı zararı ve failini öğrendiği tarihten itibaren 2 yıldır. Her halükarda ise kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıl geçtikten sonra dava açma hakkı zaman aşımına uğrar.Fakat trafik kazası sonucu ortaya çıkan durum ceza davasının gerektirir bir durum ise, ve o durum için ceza kanunlarında çok daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörülmüş ise tazminat davası açma süresi de ceza kanunlarında düzenlenmiş olan zamanaşımı süreleri esas alınır. Eski ve yeni Ceza kanunlarında farklı ceza zaman aşımı süreleri söz konusu olduğu gibi kazada meydaan gelen zarara göre de zamanaşımın yani dava açabilmenin süresi değişebilmektedir.

Ceza kanununda öngörülen zamanaşımı süreleri TCK Md. 66 hükmüne göre belirlenecektir.

Buna göre zamanaşımı süresi;

Ölümlü trafik kazalarında           15 yıl,

Yaralamalı trafik kazasında          8 yıl,

Hem ölü hem yaralı varsa          15 yıl olarak uygulanacaktır.

Trafik kazaları sonucu dava kimlere karşı açılabilir?

Trafik Kazası sonucu kime karşı dava açılacağı meydana gelen kazaya göre değişektir. Kazanın meydana gelmesiyle aşağıda belirteceğimiz sorumlular müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.

Buna göre bir kazanın meydana gelmesinde araç kullanan şoför kusurlu ise şoföre dava açılacaktır. Eğer araç trafik kaydında şoförün üzerine kayıtlı değilse, yasa gereği aracın maliki de zarardan sorumlu olduğundan tazminat davası her ikisine birlikte yöneltilecektir. Zararı doğuran eyleme kimler sebep oldu ise kusurları dikkate alınarak dava açılabilecektir.

Fakat trafik kazasına yol açan kişi bakımından yapılan bu ayrımın yanında daha önemli bir ayrımda zararın türüne göre sorumluların belirlenerek açılmasıdır. Zararın kaynaklandığı hukuki ilişkinin türünden yola çıkılarak davalılar belirlenir.

Örneğin : Karayolları Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası bakımından doğan maddi zararları teminat limitine kadar sigorta şirketi karşılarken teminat limitinin üzerindeki zararlar araç sahibine yöneltilerek talep edilebilir. Lakin manevi zararlar bakımından söz konusu sigorta türü için, sigorta şirketinin sorumluluğu yoktur. Bilakis kasko olarak bilinen(Karayolları İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası) sigorta türü bakımından sigorta şirketlerinin sorumluluğu söz konusudur.

Tabi burada Zorunlu Taşımacılık Ferdi Koltuk Kaza Sigortasının da ek bir güvence sağladığı unutulmamalıdır.

Günlük hayatımızda çok sık karşılaştığımız hukuki bir konu olan trafik kazalarının hukuki sonuçlarından biri olan tazminat davaları kısaca bu şekildedir.

Kazaya sebebiyet veren kusurlu aracın şoförüne karşı yolcular tazminat davası açabilir mi?

Burada yolcuların araç şoförüne veya araç sahibine dava açma hakları pek tabidir ancak ailevi nedenlerle araç şoförüne dava açılmak istenmemektedir. Peki böyle bir durumda sigorta şirketine karşı dava açılabilecek midir? Bu soruya rahatlıkla evet cevabı verebiliriz. Rücu şartlarının olmaması kaydıyla kusurlu aracın sürücüsü tarafından herhangi bir ödeme yapılmadan meydana gelen zararın sigorta şirketi tarafından karşılanması sağlanabilir. Sigortanın türüne gore talep edilecek zarar da değişmektedir. Zira ihtiyari mesuliyet sigorta ile Zorunlu Mesuliyet sigortalarının kapsamları farklı olduğu gibi Zorunlu Ferdi Koltuk Sigortası da farklı zararları karşılamaktadır.

Zorunlu Mali sorumluluk sigortası, sigorta ettirenin, üçüncü kişilere verdiği onun karşılamak üzere oluşturulmuş bir sigorta türüdür dolayısıyla araçta bulunan kazaya sebebiyet veren şoför hariç yolcularda üçüncü kişi olacağından sigorta şirketine dava açabilirler.

Maddi ve Manevi Tazminat Kapsamı ve miktarı nasıl belirlenir:

Trafik kazası sonucunda ölüm olayı gerçekleşmişse; Mirasçıları, ölenin desteğinden yoksun kaldıklarından destekten yoksun kalma tazminatı ile cenaze ve defin masraflarını talep edebileceği gibi, ölenin,ölümü nedeniyle duydukları elem, acı ve üzüntü nedeniyle manevi tazminatta talep edebilirler.

Yaralanma meydana geldiyse; Meydana gelen iş ve güç kaybı nedeniyle iş ve güçten yoksun kalınan gün boyunca, çalışamadığı ve kazançtan yoksun kaldığı için, çalışamayıp yoksun kaldığı kaybı, tedavi görmüşse tedavi masraflarını isteyebilecektir. Aynı şekilde manevi tazminat talebinde de bulunabilecektir.

Sakatlık oluştuysa; Kişi sakatlık oranına göre meydana gelecek iş ve güç kaybına göre zararını talep edebilecek, tedavi masraflarını isteyebilecek ve manevi tazminata hak kazanabilecektir. Ayrıca, araçlara veya eşyalara verilen zararların karşılanmasını istenebilecektir.

Tazminatın hesaplanmasında davacının ekonomik durumu ve uğramış olduğu zararların tam olarak tespiti çok önemlidir. Bu hesaplama sırasında hasarlar delilleriyle tam olarak ispat edilemez ise asgari ücret üzerinden zararın hesaplanması ve daha düşük tazminat miktarları söz konusu olacaktır. Özellikle manevi tazminat soyut bir kavram olduğundan kazazedenin uğramış olduğu zararların net ve çok iyi bir şekilde, delilleriyle birlikte ortaya konulması gerekmektedir. Bu hususta profesyonel avukatlardan yardım almanın önemi özellikle tazminatın miktarının doğru ve tatmin edici olması yönünden önemlidir.